فرمانروایان پنهان : هورمون های چگونه بر عملکرد جنسی تاثیر می گذارند.
هورمون ها کنترل تمامی عملکردهای بدن را در دست دارند. در این مقاله نقش هورمون های مختلف بدن بر روی فعالیت های جنسی و باروری زنان و مردان را بررسی می کنیم و علاوه بر معرفی هورمون های مختلف، تاثیر آنها بر هورمون های جنسی مانند تستوسترون و استروژن و پروژسترون ارزیابی می کنیم.
هورمون ها به عنوان فرماندهان میدانی بدن کنترل تمامی عملکردهای بدن را در دست دارند. در این مقاله نقش هورمون های مختلف بدن بر روی فعالیت های جنسی و باروری زنان و مردان را بررسی می کنیم و علاوه بر معرفی هورمون های مختلف، تاثیر آنها بر هورمون های جنسی مانند تستوسترون و استروژن و پروژسترون ارزیابی می کنیم.
تستوسترون
هورمون تستوسترون مهمترین هورمون جنسی در مردان و زنان است و میل جنسی در هر دو جنس با افزایش و یا کاهش این هورمون تغییر می کند .
نام هورمون
تستوسترون- Testostrone
منبع اصلی ترشح
محل اصلی تولید تستوسترون در مردان سلول های لیدیک Laydig بیضه ها و در زنان تخمدان هاست. البته میزان این هورمون در زنان بسیار کمتر از مردان است . در حالیکه 95% تستوسترون در تخمدان ها و بیضه تولید می شود مقادیر بسیار کمتری تستوسترون در غدد فوق کلیوی ( آدرنال) تولید می شود .
وظایف عمومی کلیدی
مهمترین نقش اصلی تستوسترون شکل گیری صفات ثانویه مردان ، رشدن توده عضلانی ، سلامت و تنظیم تراکم استخوان و تولید سلول های خونی و تنظیم خلق و خو است
نقش در عملکرد جنسی
میل جنسی و برانگیختگی برای رابطه جنسی مهمترین نقش این هورمون تستوسترون در مردان و زنان است و مهمترین عامل برای میل جنسی یا Libido است. هورمون تستوسترون در کیفیت نعوظ و تولید اسپرم و باروری مردان نیز نقش مهمی دارد. درمواردی از اختلال نعوظ هورمونی از تستوسترون تراپی استفاده می شود. در زنان حفظ سلامت واژن و حساسیت بافت کلیتوریس این هورمون نقش کلیدی دارد.
زمان اوج ترشح
ترشح تستوسترون در اوایل صبح در بیشترین مقدار خود است . بالاترین میزان این هورمون در سن 20 تا 30 سالگی است و پس از سی سالگی به طور متوسط 1 تا 2% سالنه از میزان آن کم می شود
تاثیر بر سایر هورمون ها
این هورمون بر محور هیپوتالاموس و هیپوفیز اثر منفی می گذارد و ترشج هورمون های FSH , GnRh , LH را کاهش می دهد تا میزان تولید خود را تنظیم کند. گاهی تستوسترون در بدن به استرادیول که قوی ترین استروژن است تبدیل می شود. و یکی از دلایل بزرگ شدن پستان در مردان وجود همین استروژن است.
علایم کاهش
کمبود تستوسترون باعث علایم عمومی مانند کاهش میل جنسی ، خستگی مزمن و فقدان انرژی ، کاهش توده عضلانی ، افزایش چربی شکمی ، افسردگی و تحریک پذیری می شود.
علائم افزایش
افزایش تستوسترون معمولا با تزریق هورمون مثلا در بدنسازان و یا در اثر تومورها ایجاد می شود. علایمی مانند پرخاشگری ، جوش های صورت ، افزایش گلبول های قرمز و کوچک شدن بیضه ها ( به علات مهار هورمون های FSH &LH می تواند ناشی از این زیاد بودن تستوسترون باشد. بالا رفتن تستوسترون در زنان می تواند به صورت طاسی مردانه ، پرمویی صورت و بدن و بی نظمی قاعدگی خود را نشان دهد.
عوامل افزایش طبیعی
تمرینات مقاومتی و بی هوازی ، خواب با کیفیت ، رژیم غذایی حاوی کلسترول و مدیریت استرس می توانند به طور طبیعی سطح بالای تستورون را ایجاد کنند.
عوامل کاهش طبیعی
چاقی مزمن ، استرس مزمن و کمبود خواب در طولانی مدت و بیماری های مزمن سطح این هورمون را کاهش می دهند.
مداخلات درمانی
درمان جایگزین تستوسترون یا TRT برای مردان مهمترین راه حل است . همچنین داروهای تحریک کننده مانند کلومیفن ، یا hCG برای تحریک سلول های بیضه برای تولید تستوسترون گاهی مفید است. TRT یکی از مهمترین روش های درمان اختلال نعوظ هورمونی در مردان است .
استروژن
هورمون استروژن مهمترین هورمون جنسی زنان است که توسط تخمدان ها تولید می شود. البته در مردان نیز از تبدیل تستوسترون در بافت های چربی استروژن تولید می شود . استرادیول یا E2 شکل اصلی استروژن است .
نام هورمون
استروژن -استرادیول Estradiol-EStrogen
منبع اصلی ترشح
منبع اصلی تولید استروژن در زنان سلول های گرانولوزا تخمدان ها در سنین باروری است. استروین در دوران بارداری از جفت تولید می شود. البته این هورمون در زنان و مردان از بافت چربی نیز ترشح می شود.
وظایف عمومی کلیدی
مهمترین نقش اصلی استروژن شکل گیری صفات ثانویه زنان است ، تنظیم چرخه قاعدگی ، سلامت واژن و تنطیم چربی بدن از دیگر وظایف این هورمون است. هورمون استروژن در مردان به حفظ تراکم استخوان کمک می کند.
نقش در عملکرد جنسی
استروژن در زنان بخصوص در اواسط چرخه قاعدگی باعث افزایش میل جنسی می شود.همچنین این هورمون بافت واژن را سالم و روانکاری و رطوبت آن را تامین می کند و با انعطاف پذیری واژن باعث می شود در موقع رابطه احساس درد ایجاد نشود. در مردان استروژن برای رشد و بلوغ اسپرم ها ضروری است .
زمان اوج ترشح
ترشح استروژن در اواسط چرخه قاعدگی به شدت بالا می رود و موجب یالا رفتن هورمون LH , FSH می شود که منجر به تخمک گذاری می شود. در دوران یائسگی سطح استروژن پایین می آید.
تاثیر بر سایر هورمون ها
این هورمون بر محور هیپوتالاموس و هیپوفیز تاثیر می گذارد و باعث ترشح مقادیر زیاد هورمون LH می شود که منجر به تخمک گذاری می شود. افزایش شدید استروژن در بدن مردان می تواند تولید تستوسترون در را متوقف کند.
علایم کاهش
خشکی واژن و درد در هنگام رابطه جنسی ( دیسپارونی ) می تواند مهمترین علامت کمبود استروژن باشد. گر گرفتگی، بی خوابی ، افت میل جنسی نازک شدن پوست و از دست دادن تراکم استخوان از علایم دیگر کم شدن استروژن در زنان است. در مردان نیز کاهش تراکم استخوان و افزایش خطر شکستگی و ناتوانی در بلوغ اسپرم ها که منجر به ناباروری می شود از علایمت های شایع است.
علائم افزایش
افزایش استروژن با حساسیت و درد پستان ، سردرد های شدید ، نوسانات خلقی می تواند علامت شاخص در زنان باشد . بالا بودن استروژن مردان با بزرگی پستان ها ( ژنیکوماستی ) ، اختلال نعوظ و کاهش میل جنسی می تواند همراه باشد.
عوامل افزایش طبیعی
چاقی بیش از حد، بارداری و مصرف برخی داروها با خواص شبه استروژنی ( فینستراید ) می تواند باعث افزایش استروژن شود. مثلا در مردانی که برای ریزش موی سر از داروی فیناسترید استفاده می کنند ، بی میلی جنسی و ناباروری دیده می شود.
عوامل کاهش طبیعی
یائسگی ، ورزش های استقامتی شدید ، اختلالات تغذیه ای و استرس مزمن می توانند مهمترین عوامل کاهش طبیعی استروژن باشند.
مداخلات درمانی
هورمون درمانی جایگزین استروژن ( ERT/HRT ) در زنان یائسه و کاهش علایم و حفط استخوان ها . داروهای ضد استروژن برای درمان سرطان پستان و یا مهار ژنیکوماستی ( بزرگ شدن پستان ها ) با استفاده از داروهایی مانند لتروزول ، تاموکسیفن و کلومیفن
سایر هورمون ها
علاوه بر دو هورمون استروژن و تستوسترون که نقش اساسی و مستقیم در عملکرد جنسی دارند، هورمون های دیگری نیز به طور مستقیم و غیر مستقیم در سلامت جنسی موثر هستند . این هورمون ها عبارتند از پروژسترون ، اکسی توسین ، کورتیزول ، FSH , LH ، پرولاکتین ، هورمون های تیروئید و هورمون لپتین هستند .
